هره چینی آجر چیست و چه انواعی دارد؟

آجر به عنوان یکی از قدیمی‌ترین مصالح ساختمانی در معماری ایران و جهان شناخته می‌شود که روش‌های چیدمان بسیار متنوعی دارد. در معماری سنتی و اصیل ایران، آجرها تنها به صورت ساده در کنار هم قرار نمی‌گرفتند؛ بلکه با ایجاد فرورفتگی‌ها و برجستگی‌های روی سطح دیوار، زیبایی را دیوار را چندین برابر می‌کنند. هره چینی آجر یکی از روش‌های سنتی، اما بسیار جذاب برای اجرای نمای آجری است. در این روش با ایجاد حجم، سایه روشن و برجستگی‌هایی روی سطح دیوار آجری، می‌توان شاهد زیبایی بیشتر نمای ساختمان‌ها بود. در ادامه مقاله قصد داریم با نحوه چیدن آجر به روش هره و جزئیات آن بیشتر آشنا شویم.

هره چینی آجر چیست؟

هره چینی آجر یکی از شیوه‌های قدیمی و در عین حال هنرمندانه در معماری آجری ایران است که با تغییر محل قرارگیری آجرها نسبت به سطح اصلی دیوار شکل می‌گیرد. در این روش، بعضی ردیف‌ها کمی جلوتر یا عقب‌تر از ردیف‌های دیگر قرار می‌گیرند یا جهت قرار گرفتن آجر تغییر می‌کند. همین اختلاف ساده باعث می‌شود نمای آجری از حالت کاملا صاف و یکنواخت خارج شود و عمق بیشتری پیدا کند.

هدف از هره چینی آجر، فقط تزئین نمای ساختمان نیست؛ بلکه با ایجاد برجستگی‌ها و فرورفتگی‌هایی که روی سطح دیوار، تابش نور باعث ایجاد سایه‌های متفاوت شده و ظاهر ساختمان را در ساعات مختلف روز تغییر می‌دهد. در بعضی طراحی‌ها، همین پیش‌آمدگی‌ها می‌توانند از تابش مستقیم نور به بخش‌هایی از نما کم کنند و با ایجاد سایه‌های زیبا، جذابیت و خنکی محیط را چندین برابر کنند.

انواع روش‌های چیدن آجر به روش هره

هره چینی آجر می‌تواند بسیار ساده یا کاملا پیچیده باشد. انتخاب نوع الگو به سبک معماری، ابعاد آجر، اندازه سطح، میزان بودجه و مهارت استادکار بستگی دارد؛ اما شما نیز به عنوان کارفرما باید بدانید که چه روش‌هایی برای چیدن آجر به روش هره وجود دارند و سپس بهترین گزینه را انتخاب کنید:

1.هره چینی ساده یا در یک راستا

این مدل یکی از ساده‌ترین روش‌ها برای اجرای آجر در روش هره چینی است. برای انجام این کار آجرها با فاصله و جهت مشخص در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و الگوی منظمی روی سطح ایجاد می‌کنند. ظاهر تمیز و بدون پیچیدگی این شیوه باعث شده برای ساختمان‌های مدرن و نماهای شهری انتخاب مناسبی باشد.

2. هره چینی افقی

در هره‌چینی افقی، مسیر اصلی چیدمان آجرها در امتداد افق قرار دارد. این مدل می‌تواند به شکل یک ردیف برجسته، چند ردیف با عمق متفاوت یا خطوط افقی تکرارشونده اجرا شود. نتیجه این روش چیدمان آجر نما، نمایی کشیده و آرام است و به همین دلیل در ساختمان‌هایی که طراحی ساده و مینیمال دارند، کاربرد زیادی پیدا می‌کند.

3. هره چینی عمودی

در این روش آجرها به شکلی قرار می‌گیرند که خطوط عمودی بیشتری روی سطح دیده شود. هره چینی عمودی به خصوص برای قسمت‌هایی مناسب است که طراح قصد دارد روی ارتفاع ساختمان تاکید کند. اطراف پنجره‌های بلند، ستون‌ها، ورودی‌ها و نوارهای عمودی نما از رایج‌ترین محل‌های استفاده از این مدل هستند.

4. هره چینی زیگزاگ

در الگوی زیگزاگ، مسیر آجرها به صورت شکسته و تکرارشونده تغییر می‌کند. این مدل نسبت به چیدمان افقی یا عمودی حرکت بصری بیشتری ایجاد می‌کند و برای بخش‌هایی از نما که قرار است توجه بیشتری جلب کنند مناسب است. اجرای آن نیاز به اندازه گیری دقیق دارد، زیرا کوچک‌ترین خطا می‌تواند نظم الگو را بهم بزند.

5. هره چینی پله ای

در هره‌چینی پله‌ای، هر ردیف نسبت به ردیف قبلی کمی جلوتر یا عقب‌تر قرار می‌گیرد. نتیجه این روش هره چینی آجر سطحی شبیه پله است که در برابر نور سایه‌های عمیق‌تری ایجاد می‌کند. این روش در قسمت‌هایی مانند بالای پنجره، سردر، ورودی ساختمان و بخش‌های شاخص نما جلوه بسیار خوبی ایجاد می‌کند.

6. هره چینی جناغی یا لوزی

در این روش آجرها با زاویه نسبت به یکدیگر قرار می‌گیرند و طرح‌هایی شبیه جناغ، لوزی یا خطوط متقاطع شکل می‌گیرد. این نوع هره‌چینی بیشتر جنبه تزئینی دارد و اجرای آن نسبت به مدل‌های ساده سخت‌تر است. در بناهای سنتی، سردرها و فضاهایی که نیاز به جزئیات بیشتر دارند، چنین الگویی بسیار جذاب است.

7. هره چینی حصیری

هره‌چینی حصیری با ترکیب آجرهای افقی و عمودی ایجاد می‌شود. بلوک‌های کوچک آجری در کنار هم قرار می‌گیرند و الگویی شبیه بافت حصیر بوجود می‌آورند. این مدل هره چینی آجر در عین داشتن ظاهر سنتی، در طراحی‌های مدرن نیز قابل استفاده است و برای نصب آجر دکوراتیو نیز انتخاب بسیار خوبی محسوب می‌شود.

مزایای هره چینی آجر در نمای ساختمان

استفاده از آجر هره در نمای ساختمان راه برای افزایش زیبایی و خارج کردن نمای ساختمان از یکنواختی است. این روش معمولا برای ساختمان‌های سنتی و کلاسیک اجرا می‌شود و می‌تواند مزایای زیر را به همراه داشته باشد:

• ایجاد عمق در نمای ساختمان: مهم‌ترین ویژگی هره‌چینی این است که سطح کاملا صاف دیوار را به یک سطح سه‌بعدی تبدیل می‌کند. حتی چند سانتی‌متر اختلاف در محل قرارگیری آجرها می‌تواند باعث شود نمای ساختمان عمق بیشتری پیدا کند و آجر نما، زیبایی بیشتری داشته باشد.
• ایجاد سایه‌های طبیعی روی نما: چیدمان آجر نما به روش حره باعث بیرون زدگی آجر هنگام تابش خورشید شده و سایه‌هایی را روی دیوار ایجاد می‌کند. این سایه‌ها ثابت نیستند و با تغییر زاویه نور در طول روز تغییر می‌کنند. این یعنی با هره چینی آجر در نمای ساختمان، در هر ساعت از روز چیدمان آجر متفاوت و خاص خواهد بود.
• هماهنگی با معماری ایرانی: آجر یکی از مهم‌ترین مصالح معماری ایرانی است و تکنیک‌هایی مانند هره چینی نیز ریشه در همین معماری دارند. به همین دلیل استفاده درست از این روش می‌تواند بدون آنکه نما کاملا سنتی شود، حس معماری ایرانی را در ساختمان‌های جدید نیز حفظ کند.
• تاکید روی قسمت‌های مهم نما: لازم نیست تمام سطح ساختمان به روش هره اجرا شود. گاهی استفاده از این روش فقط دور پنجره، کنار ورودی، روی یک ستون یا در قسمت مشخصی از نما کافی است تا همان بخش بیشتر دیده شود. این کار به معمار اجازه می‌دهد بدون تغییر متریال، نقاط مهم ساختمان را برجسته کند.
• افزایش مقاومت لبه‌های نما در برابر نفوذ رطوبت: چیدن آجر به روش هره به دلیل قرارگیری بخش باریک آجر به سمت بیرون و استفاده از ملات کشی متراکم‌تر در فواصل نزدیک، مقاومت بسیار بالایی در برابر نفوذ آب باران و برف ایجاد می‌کند. این ویژگی به خصوص در لبه پنجره‌ها و قرنیزها مانع از نفوذ رطوبت به لایه‌های زیرین نما و تخریب مصالح می‌شود.
• افزایش دوام و طول عمر گوشه‌های ساختمان: آجرهایی که به صورت هره چیده می‌شوند، به دلیل توزیع متفاوت بار و اتصال قوی‌تر با ملات و آجرهای مجاور، ساختاری یکپارچه و مستحکم در لبه‌ها ایجاد می‌کنند. این استحکام در نهایت منجر به جلوگیری از لب پریدگی و آسیب دیدگی گوشه‌های نما در اثر ضربات فیزیکی یا تغییرات شدید دمایی در فصول مختلف می‌شود.

تفاوت هره چینی آجر با آجرچینی معمولی چیست؟

در آجرچینی معمولی، بیشتر آجرها در یک سطح نسبتا یکسان قرار می‌گیرند و هدف اصلی ایجاد یک پوشش منظم و پیوسته است؛ اما در هره چینی آجر، نحوه قرار گرفتن آجر خودش بخشی از طراحی نما محسوب می‌شود. ممکن است برخی قطعات جلو بیایند، برخی عقب بروند یا جهت آجرها نسبت به ردیف‌های دیگر تغییر کند. این در حالی است که در آجرچینی معمولی، آجرها در یک ردیف و بدون هیچ برجستگی و فرورفتگی در کنار هم قرار می‌گیرند. در جدول زیر دقیق‌تر با تفاوت هره چینی آجر و آجرچینی معمولی آشنا می‌شوید:

چه آجری برای هره چینی مناسب است؟

یکی از نکاتی که در هره‌چینی نباید نادیده گرفته شود، انتخاب خود آجر است. برجسته شدن آجرها و چیدمان خاص آن‌ها باعث می‌شود تا لبه‌ها و گاهی چند سطح مختلف قطعه در معرض دید قرار بگیرند. بنابراین کیفیت ظاهری آجر در روش هره چینی اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند. ضمن اینکه بهتر است در مناطق مرطوب، از آجرهای متراکم استفاده شود تا احتمال نفوذ رطوبت به حداقل برسد. از جمله انواع آجر مناسب برای چیدن آجر به روش هره عبارتند از:

• آجر نسوز نما: آجر نسوز به دلیل تنوع رنگ و ابعاد نسبتا دقیق، برای بسیاری از طرح‌های مدرن هره مناسب است. در الگوهایی که نظم خطوط اهمیت زیادی دارد، استفاده از آجرهایی با اختلاف ابعادی کم نتیجه تمیزتری ایجاد می‌کند.
• آجر قزاقی: اگر هدف ایجاد نمایی با حس سنتی و ایرانی باشد، آجر قزاقی انتخاب بسیار خوبی محسوب می‌شود. تفاوت‌های طبیعی در رنگ و بافت این آجر باعث ایجاد جذابیت بیشتری در نمای ساختمان می‌شود. می‌توان برای دیوار حیاط و پروژه‌های بازسازی از آن استفاده کرد.
• آجر شاموتی: طیف رنگ گرم آجر شاموتی می‌تواند در نماهای مدرن و سنتی استفاده شود. اگر قرار است الگوی هره منظم و دقیق باشد، بهتر است پیش از اجرا ابعاد قطعات کنترل و آجرهای دارای اختلاف زیاد جدا شوند.

نحوه هره چینی آجر نما در ساختمان

برای هره چینی آجر نما در ابتدا بهتر است که طرح آجر مشخص شود و سپس آجرچینی انجام گردد. اجرای الگو در حین کار و به صورت چشمی، راهکار مناسبی نیست و ممکن است باعث بی نظمی در حین کار شود. در ادامه دقیق‌تر مراحل هره چینی آجر نما را بررسی می‌کنیم:

مرحله 1: انتخاب طرح هره چینی

قبل از شروع باید مشخص شود که الگوی مورد نظر افقی، عمودی، پله‌ای یا ترکیبی است. بهتر است محل شروع و پایان طرح نیز مشخص باشد تا در انتهای دیوار مجبور به استفاده از قطعات بسیار کوچک یا برش‌های نامناسب وجود نداشته باشد.

مرحله 2: اندازه گیری آجر و سطح نما

ابعاد واقعی آجرها باید اندازه‌گیری شوند. اندازه درج شده روی مشخصات محصول همیشه برای طراحی دقیق کافی نیست، زیرا ممکن است بین قطعات اختلاف جزئی وجود داشته باشد و روی نتیجه هره چینی آجر تاثیر بگذارد. ضمن اینکه عرض بند نیز باید در محاسبات لحاظ شود.

مرحله 3: آماده کردن زیرکار

سطحی که آجر روی آن اجرا می‌شود باید محکم و یکنواخت باشد. بخش‌های سست، گرد و غبار، ناهمواری شدید یا مصالح اضافی قبل از شروع کار برطرف می‌شوند. در نمای بیرونی، نحوه مهار و اتصال نیز باید با سیستم اجرایی ساختمان هماهنگ باشد.

مرحله 4: دسته بندی آجرها

پیش از شروع هره چینی آجر، بهتر است آجرهای ترک خورده، لب پریده و یا دارای اختلاف ابعادی زیاد جدا شوند. اگر رنگ آجر دارای تغییر طبیعی است، ترکیب کردن قطعات از چند بسته مختلف می‌تواند مانع تشکیل لکه‌های رنگی ناخواسته روی نما شود. پس این مرحله را ترجیحا با دقت و حساسیت بالایی انجام دهید.

مرحله 5: اجرای ردیف اول

ردیف اول آجر پایه تمام خطوط نما است. تراز، فاصله بند و میزان جلوآمدگی آجرها باید از همین مرحله دقیق باشد. اگر خطای کوچکی در ردیف اولیه ایجاد شود، در ردیف‌های بالا بیشتر دیده خواهند شد. بنابراین، باید نهایت دقت برای اجرای ردیف اول آجرها وجود داشته باشد.

مرحله 6: ادامه چیدن آجر به روش هره

آجرها طبق الگوی مشخص‌شده در کنار هم قرار می‌گیرند. در هر چند ردیف باید تراز، شاقول، زاویه و میزان برجستگی کنترل شود. برای الگوهای پله‌ای استفاده از شابلون ساده می‌تواند کمک کند همه قطعات به یک اندازه جلو یا عقب قرار بگیرند و نامنظمی در نمای ساختمان ایجاد نشود.

مرحله 7: اجرای گوشه ها

گوشه‌ها یکی از حساس‌ترین نقاط هره چینی آجر هستند. محل برخورد دو دیوار باید از ابتدا طراحی شود تا سوراخ آجر، سطح نامناسب یا برش‌های غیرمنظم دیده نشود. در بعضی پروژه‌ها استفاده از قطعات مخصوص گوشه نتیجه بهتری ایجاد می‌کند.

مرحله 8: بندکشی و تمیزکاری

بعد از تثبیت آجرها، بندها باید با عرض و عمق یکنواخت اجرا شوند. بندکشی نامنظم حتی اگر خود آجرها دقیق چیده شده باشند، ظاهر کل نما را ضعیف می‌کند. لکه‌های ملات نیز بهتر است پیش از خشک شدن کامل از روی سطح پاک شوند تا کل نما از نظر زیبایی و جذابیت نهایی، مورد تایید کارفرما باشد.

نقش هره چینی آجر در معماری سنتی ایران

ایرانیان از قدیم در زمینه معماری و طراحی، زبانزد کل جهان بوده‌اند. جالب است بدانید که هره چینی آجر تنها مختص به روش‌های جدید نیست و در معماری سنتی ایران و در بسیاری از بناهای تاریخی در شهرهایی مانند یزد، کاشان و اصفهان، این سبک چیدمان آجر وجود دارد. اگر نگاهی به دیوارهای آجری، گنبدها و سردرهای بناهای تاریخی بیندازید، می‌تواند متوجه زیبایی این روش چیدمان آجر سنتی شوید. چیدمانی که نه تنها الهام‌گر علاقه معماران قدیمی است، بلکه زیبایی و دوام آجرهای سنتی را تضمین می‌کند.

نکات مهم برای هره چینی آجر نما

الگوی چیدمان آجر نمای ساختمان در روش هره نسبت به روش‌های دیگر پیچیده‌تر و با حساسیت بیشتر است. از همین جهت، اجرای خوب نیازمند بررسی دقیق جزئیات و چیدمان دقیق آجرها با فاصله مناسب از یکدیگر است. اگر به نکات مهم چیدن آجر به روش هره دقت نداشته باشید، ممکن است نتیجه بسیار نامرتب به نظر برسد. از جمله مهم‌ترین نکات برای هره چینی آجر نما عبارتند از:

• قبل از اجرا نمونه بسازید: اگر الگو جدید یا پیچیده است، بهتر است ابتدا چند ردیف روی زمین یا یک قسمت کوچک از دیوار اجرا شود. این کار کمک می‌کند فاصله بند، بیرون زدگی و محل برش‌ها پیش از اجرای اصلی بررسی شوند.
• ابعاد آجرها را کنترل کنید: اختلاف اندازه آجر در هره بیشتر از آجرچینی ساده دیده می‌شود. اگر آجرها بدون دسته بندی نصب شوند، ممکن است خطوط افقی یا عمودی به تدریج از نظم خارج شوند.
• بیرون زدگی‌ها یکسان باشند: در هره چینی آجر پله‌ای یا برجسته، تفاوت چند میلی متری میان قطعات بعد از تکرار روی سطح بزرگ قابل مشاهده است. استفاده از شابلون یا اندازه مشخص برای کنترل عمق می‌تواند از این مشکل جلوگیری کند.
• به بندها توجه کنید: بند فقط فضای خالی میان آجرها نیست؛ بلکه بخشی از ظاهر نهایی نماست. ضخامت، عمق و حتی رنگ بند می‌تواند الگوی هره را واضح‌تر یا کم‌رنگ‌تر نشان دهد.
• جزئیات تجمع آب را جدی بگیرید: در نماهای برجسته، بعضی قسمت‌ها بیشتر در معرض بارندگی قرار می‌گیرند یا امکان باقی ماندن آب روی لبه‌ها وجود دارد. بنابراین شیب، آبچکان و جزئیات دفع آب باید همزمان با طراحی نما بررسی شوند.

جمع‌بندی

هره چینی آجر نما تنها روشی برای ایجاد زیبایی ظاهری نیست؛ بلکه می‌تواند با ایجاد برجستگی و فرورفتگی، سایه‌هایی را ایجاد کند که جذابیت بیشتری در نمای ساختمان‌ها دارند. هره چینی به روش‌های مختلفی از جمله پله‌ای، حصیری، جناغی، عمودی و زیگزاگ قابل انجام هستند که هر کدام ظاهر متفاوتی را در نما ایجاد می‌کنند. در مقایسه با روش‌های رایج آجرچینی، این روش می‌تواند هویت بهتری به نمای ساختمان بدهد. هویتی که نه تنها امروز، بلکه تا سال‌ها بعد نیز زیبایی خود را حفظ کند.

سوالات متداول