آجر به عنوان یکی از اصیلترین و پرکاربردترین مصالح ساختمانی در ایران، انواع مختلفی دارد که هر کدام با توجه به روش تولید و ساختار فیزیکی، برای بخشهای خاصی از سازه مناسب هستند. در میان انواع آجر، آجر بهمنی و آجر قزاقی دو نمونه از پرطرفدارترین و در عین حال متفاوتترین مصالح موجود در بازار به شمار میروند. اولین قدم برای انتخاب صحیح این دو محصول، در نظر گرفتن فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی است. در حالی که آجر بهمنی به صورت سوراخ دار تولید میشود، آجر قزاقی دارای ساختار یکدست و بدون سوراخ بوده و میتواند انتخابی عالی برای اجرا به عنوان آجر نما باشد. در ادامه این مقاله قصد داریم دقیقتر تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی را از جنبههای مختلف با یکدیگر بررسی کنیم.
آجر قزاقی چیست؟
آجر قزاقی که به آجر سنتی یا آجر دست ساز معروف است، قدمتی طولانی در معماری ایرانی دارد و پیشینه ورود آن به دوران روسیه تزاری و سربازخانههای قزاقها بازمیگردد. روش تولید این آجر کاملا سنتی و دستی است؛ به این صورت که گل رس آماده شده درون قالبهای چوبی مخصوص فشرده میشود و پس از خشک شدن در آفتاب، درون کورههای سنتی پخته میشود. این فرآیند دستی باعث میشود که هیچ دو آجر قزاقی کاملا شبیه به هم نباشند و ابعاد آنها دارای تلورانس جزئی باشد.
آجر قزاقی فاقد هرگونه سوراخ بوده و ساختاری کاملا توپر، متخلخل و خشن دارد. آجرهای قزاقی معمولا با رنگهای زرد، پوست پیازی، قرمز و حنایی تولید میشوند که این تنوع رنگ، مربوط به میزان حرارتی دریافتی برای این آجرهاست؛ چون همه مواد اولیه و شیمیایی به کار رفته در این آجرها یکسان هستند. آجر قزاقی به دلیل اصالت ظاهری، بافت زبر و حس نوستالژیکی که منتقل میکند، انتخاب اول معماران در بازسازی بناهای تاریخی، طراحی نماهای سنتی و دکوراسیون داخلی مدرن-روستیک است.
مزایا
- عایق بندی حرارتی و صوتی بهینه: وجود حبابهای ریز هوای محبوس در بافت متخلخل آجر قزاقی، ضریب انتقال حرارت آن را کاهش داده و مانند یک عایق حرارتی طبیعی عمل میکند.
- پایداری رنگ بیولوژیک: رنگ آجر ناشی از اکسیدهای آهن و منگنز خود خاک در دمای کوره است. لذا در برابر اشعه ماوراء بنفش خورشید کم رنگ یا بور نمیشود.
- پتانسیل بالای بازیافت: این آجرها را میتوان پس از تخریب بناهای قدیمی، تمیز کرده و مجددا در پروژههای دیگر با همان کیفیت اولیه استفاده کرد.
معایب
- جذب آب بالا در فاز نما: در صورت عدم استفاده از رزینهای نانو یا سیلیکونی روی سطح نما، جذب آب باران میتواند باعث تیرگی موقت نما و در درازمدت ایجاد کپک در مناطق مرطوب شود.
- بار سنگین سازهای: ضخامتهای بالای آجر قزاقی فضای مفید داخلی را کاهش داده و وزن کلی ساختمان را بالا میبرد.
بیشتر بخوانید: مزایا و معایب آجر قزاقی: نقد و بررسی کامل
آجر بهمنی چیست؟
آجر بهمنی که با نام آجر سوراخ دار و آجر لفتون نیز شناخته میشود، یکی دیگر از انواع آجر مدرن و نیمه صنعتی در صنعت ساختمان است. این آجر به روش ماشینی و با استفاده از دستگاههای پرس پیشرفته تولید میشود. وجود ۸ تا ۱۰ سوراخ عمودی در بدنه این آجر، بارزترین ویژگی ظاهری آن است. این سوراخها با هدف کاهش وزن مرده آجر و همچنین ایجاد فضایی برای نفوذ ملات و میلگردهای غلاف جهت مسلح کردن دیوار در برابر زلزله تعبیه شدهاند.
آجر بهمنی به دلیل سطح صاف، زوایای کاملا مشخص و مقاومت فشاری بالا، معمولا در رنگهای قرمز، زرد و گلبهی تولید میشود. از این مصالح هم به عنوان آجر نما و هم به عنوان آجر توکار برای دیوارچینیهای باربر و غیرباربر استفاده میشود. روند پخت این آجر در کورههای هوفمان یا تونلی با کنترل دقیق دما انجام میگیرد که باعث یکدستی ساختار کریستالی خشت میشود.
مزایا
- سرعت دیوارچینی بالا: به دلیل تولید آجر بهمنی با ابعاد یکسان، استادکار معمار نیازی به صرف زمان برای تراز کردن تکتک آجرها ندارد.
- اقتصادی بودن پروژه: فرآیند تولید انبوه کارخانهای قیمت تمام شده قالب را به شدت کاهش داده و هزینه سفت کاری را بهینه میکند.
- سهولت در تاسیسات: سوراخهای موجود در این آجر، فرآیند شیارزنی برای لولههای برق و تاسیسات مکانیکی را تسهیل میکنند.
معایب
- پتانسیل هدررفت ملات: اگر در زمان اجرا از توریهای مخصوص استفاده نشود، مقدار زیادی ملات ماسه سیمان از درون سوراخها سقوط کرده و مصرف ملات کارگاه را بالا میبرد.
- ضعف در دکوراسیون حس محور: به دلیل ظاهر مهندسی و خشک آجر بهمنی این آجر نمیتواند حس صمیمیت و اصالت معماری ایرانی را در فضاهای داخلی بازسازی کند.
فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی؛ مقایسه سریع
فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی از جنبههای مختلفی قابل بررسی است. روش تولید، ساختار فیزیکی، ظاهر و بافت هر یک از این آجرها با یکدیگر متفاوت است؛ اما در مجموع باید بدانید که کاربرد آجر قزاقی بیشتر در طراحی نما بوده، اما آجرهای بهمنی یا آجر لفتون بیشتر برای دیوارچینی مورد استفاده قرار میگیرند. در جدول زیر، دقیقتر فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی را با یکدیگر بررسی میکنیم:
| ویژگی مورد بررسی | آجر قزاقی | آجر بهمنی |
| ساختار فیزیکی | کاملا توپر و بدون سوراخ | دارای سوراخ (معمولا ۸ یا ۱۰ عدد) |
| روش تولید | دستی و نیمهصنعتی (کورههای سنتی) | کاملا صنعتی و ماشینی (اکسترودر) |
| ظاهر و بافت | بافت روستیک، لبههای نامنظم، رنگ سایه روشن | بافت صاف و صیقلی، لبههای تیز، رنگ یکدست |
| وزن | سنگین (به دلیل توپر بودن) | سبکتر (کاهش بار مرده سازه) |
| تنوع رنگی | زرد پیازی، پوستپیازی، حنایی، قرمز آتشی | محدود به زرد، قرمز و گلبهی |
| چسبندگی با ملات | متوسط (متکی به چسبندگی سطحی) | بسیار بالا (نفوذ ملات به داخل سوراخها) |
| کاربرد اصلی | نمای سنتی، مرمت بنا، کفسازی، دکوراسیون | دیوارچینی باربر، ساخت سوله، نمای صنعتی |
| قیمت حدودی | معمولا گرانتر (به دلیل فرآیند تولید زمانبر) | مقرون به صرفهتر (تولید انبوه و سریع) |
بررسی تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی از جنبههای مختلف
فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی از جنبههای مختلفی قابل بررسی است. از کاربردهای متنوع این آجرها گرفته تا فرآیند تولید و تکنولوژی ساخت هر کدام که میتوانند نقش مهمی در عملکرد نهایی این آجرها داشته باشند. با توجه به اینکه انتخاب بهترین آجر برای استفاده در ساختمان سازی، نیازمند درک تفاوت هاست؛ در ادامه قصد داریم دقیقتر فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی را بررسی کنیم:
1. تفاوت ساختار فیزیکی و ظاهر آجر بهمنی و قزاقی
اساسیترین فرق آجر بهمنی و قزاقی در ظاهر و ساختار هندسی آنهاست. آجر قزاقی یک قالب آجری توپر، بدون سوراخ، با لبههایی نسبتا گرد یا نامنظم و بافتی روستیک است. سطح آجز قزاقی ممکن است کمی زبر باشد که همین موضوع به زیبایی طبیعی آن میافزاید. در مقابل، آجر بهمنی دارای ۸ تا ۱۰ سوراخ عمودی است، سطحی کاملا صاف و صیقلی دارد و لبههای آن برخلاف آجر قزاقی، تیز و یکدست هستند.
2. تفاوت رنگی آجر بهمنی و قزاقی
یکی دیگر از مواردی که میتوان برای تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی به آن توجه داشت، تفاوت رنگی است. آجرهای قزاقی معمولا دارای طیف رنگی محدودتری هستند. میتوانید آنها را با رنگ خاکی، قرمز، اخرایی، قهوهای و زرد سفارش دهید؛ اما طیف رنگی آجر بهمنی بسیار جذابتر و متنوعتر بوده و شامل رنگهای کرم، خاکستری، قهوهای و نسکافهای است.
نکته مهمی که در مورد فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی از نظر رنگ وجود دارد این است که آجر بهمنی با افزودنیهای مختلف تغییر رنگ میدهد؛ اما آجر قزاقی فقط به علت تغییر حرارت ایجاد شده دارای رنگهای متنوعی است. ضمن اینکه آجرهای قزاقی به علت پخت سنتی دارای طیف و سایه روشنهای طبیعی هستند؛ اما آجرهای بهمنی با رنگ کاملا یکدست طراحی میشوند.
3. مقایسه فرآیند تولید و تکنولوژی ساخت
فرآیند تولید از دیگر تفاوتهای مهم آجر بهمنی و آجر قزاقی است. آجر قزاقی در بسیاری از کارگاهها هنوز به روش سنتی یا با ماشینآلات ساده پرس میشود و پخت آن در کورههای هوفمن یا سنتی با زمان طولانیتری انجام میگیرد. این روش تولید باعث تفاوتهای جزئی در ابعاد هر آجر میشود.
فرآیند تولید آجر بهمنی کاملا صنعتی است. برای این کار خاک رس پس از فرآوری دقیق، توسط دستگاههای وکیوم و اکسترودر شکل داده شده و برش میخورد. سپس در کورههای تونلی پیشرفته با حرارت دقیق پخته میشود. این تکنولوژی باعث میشود تمام آجرهای بهمنی خروجی از یک خط تولید، از نظر ابعاد، وزن و مقاومت کاملاً کالیبره و یکسان باشند.
4. تفاوت در کاربردها و موارد مصرف
با توجه به تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی، هر یک از این محصولات کاربردهای متفاوتی دارند و برای پروژههای خاصی استفاده میشوند:
- کاربرد آجر قزاقی: این آجر بهترین انتخاب برای نماهای سنتی، کلاسیک و روستیک است. در مرمت بناهای تاریخی، ساخت نمای مساجد، رستورانهای سنتی، شومینهها، کفسازی محوطههای باز و حتی دکوراسیون داخلی مانند دیوارهای اکسپوز استفاده گستردهای دارد.
- کاربرد آجر بهمنی: این آجر بیشتر به عنوان یک آجر سازهای استفاده میشود. از آجر بهمنی به طور گسترده برای دیوارچینی بیرونی و داخلی، ساخت دیوارهای باربر، ساخت سوله، حصارکشی باغات و ساخت طاقهای ضربی استفاده میگردد. البته در برخی موارد برای نماسازی به ویژه نمای ترکیب سنگ و آجر نیز کاربرد دارد.
5. تفاوت در وزن و عملکرد لرزهای
وزن مصالح یکی از فاکتورهای حیاتی در مهندسی عمران و ساخت و ساز است. فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی نیز در این اینجا بیشتر احساس میشوند. آجرهای قزاقی به دلیل توپر بودن، وزن بالایی دارند و استفاده از آنها در حجم زیاد مخصوصا در طبقات بالای ساختمانهای مرتفع باعث افزایش بار مرده ساختمان میشود. اما آجرهای بهمنی به واسطه سوراخهای تعبیه شده در بدنه، تا ۲۵ درصد سبکتر از آجرهای توپر مانند آجر قزاقی خود هستند. این کاهش وزن، به طور مستقیم بر کاهش نیروی زلزله وارد بر ساختمان تأثیر مثبت میگذارد و ایمنی سازه را بالا میبرد.
6. تفاوت در میزان جذب آب و تخلخل
آجر قزاقی به دلیل پخت در شرایط سنتی و ساختار خاکی آن، معمولا دارای درصد تخلخل بیشتری است. از همین جهت، جذب آب بالاتری در آجز قزاقی در مقایسه با آجر بهمنی وجود دارد. آجر بهمنی تحت پرس قویتری تولید میشود و تراکم بافت آن بیشتر است، بنابراین جذب آب سطحی کمتری دارد. با توجه به این تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی، در شرایطی که رطوبت در محیط وجود داشته باشد، بهتر است که برای استفاده از آجر قزاقی احتیاط شود؛ شاید در این شرایط استفاده از آجرهای متراکمتر مانند آجر نسوز در اولویت قرار بگیرد.
7. تفاوت ظرفیت حرارتی و عایق بندی
تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی از نظر ظرفیت حرارتی و عایق بندی آن هاست. آجر قزاقی توپر است و جرم حرارتی بالایی دارد؛ به این معنی که گرما را در طول روز جذب کرده و در شب آزاد میکند. در سمت دیگر، سوراخهای آجر بهمنی اگر با ملات پر نشوند و به عنوان نمای دو جداره استفاده شوند، میتوانند به عنوان یک لایه هوای محبوس عمل کرده و تا حدودی نقش عایق صوتی و حرارتی را ایفا کنند.
8. استحکام و تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی
یکی از مهمترین مواردی که باید برای تفاوت آجر بهمنی و آجر قزاقی به آن توجه داشت، استحکام است. فرآیند پخت ویژه آجر بهمنی، باعث ایجاد استحکام بالاتری در آن میشود؛ اما آجرهای قزاقی معمولا به صورت سنتی تولید میشوند و استحکام نهایی کمتری در مقایسه با آجر بهمنی از خود نشان میدهند. البته بحث استحکام زمانی مطرح میشود که آجرها تحت فشار و نیروهای باربر زیاد قرار میگیرند. اگر این شرایط فراهم نشود، میتوان با اعتماد کامل از هر دوی این آجرها استفاده کرد.
آجر بهمنی برای نما بهتر است یا آجز قزاقی؟
با توجه به بررسی فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی، شاید این سوال برای شما مطرح شود که کدام یک از این آجرها برای نمای ساختمان مناسب هستند. به طور کلی، آجر بهمنی به علت سوراخ دار بودن، کمتر به عنوان آجر نما استفاده میشود؛ مگر اینکه نمونه 4 طرف نمای آن را استفاده کنید؛ اما آجر قزاقی به خوبی برای اجرا به عنوان نما قابل استفاده است. با این حال، انتخاب میان این دو نوع آجر برای اجرای نما کاملا بستگی به سلیقه و سبک دکوراسیون دارد.
در صورتی که سبک خانه شما کلاسیک، سنتی و روستیک باشد آجر قزاقی انتخاب مناسبی است و حس و حال سنتی به محیط میبخشد. اگر هم نیاز به طراحی نما با سبک مدرن، مینیمال و ساده دارید، آجر بهمنی به علت داشتن گوشههای تیز و سطح صاف، اتخاب بهتری محسوب میشود. البته ناگفته نماند که بودجه شما نیز تعیین کننده خرید آجر مناسب است. آجر بهمنی به علت قیمت مناسب، میتواند برای اجرای نما در پروژههایی با بودجه کم استفاده شود.
سخن پایانی
فرق آجر بهمنی و آجر قزاقی، از جنبههای مختلفی قابل بررسی است. در حالی که آجر بهمنی به صورت سوراخ دار تولید میشود، آجر قزاقی کاملا توپر بوده و با سطح نوستالژیک و روستیک خودش، زیبایی خاصی را به نما میبخشد. اگر در حال طراحی یک فضای نوستالژیک، نمای سنتی، یا یک دکوراسیون داخلی گرم و هنری هستید، بدون شک آجر قزاقی با ظاهر اصیل و رنگهای طبیعی خود بهترین انتخاب است؛ اما اگر هدف شما دیوارچینی اصولی، ساخت دیوارهای حائل، سوله، یا بالا بردن سرعت کار با حفظ استانداردهای مهندسی و کاهش وزن ساختمان است، آجر بهمنی با ساختار سوراخدار و قیمت مقرونبهصرفهتر، گزینهای مناسب خواهد بود.
سوالات متداول
آجر بهمنی برای افزایش مقاومت در برابر زلزله گزینه بهتری است. به دلیل وجود سوراخها، وزن دیوار ساخته شده با آجر بهمنی به مراتب کمتر است که باعث کاهش بار مرده ساختمان میشود. همچنین نفوذ ملات در این سوراخها باعث یکپارچگی و مقاومت برشی بسیار بالاتر دیوار در هنگام وقوع زلزله میشود.
بله. اگرچه کاربرد اصلی آن دیوارچینی توکار است، اما امروزه در بسیاری از نماهای مدرن، صنعتی و یا برای کاهش هزینههای نماسازی با ترکیب سنگ نما، از آجر بهمنی استفاده میشود. با این حال، زیبایی و حس سنتی آجر قزاقی را برای نمای ساختمان به همراه ندارد.
آجر بهمنی به دلیل تولید انبوه و تمام اتوماتیک در کارخانهها، قیمت تمامشده پایینتری دارد و برای پروژههای بزرگ و دیوارچینیهای حجیم میتواند مقرون به صرفهتر از آجر قزاقی باشد.
تنوع رنگی آجرهای قزاقی کاملا به مدت زمان و دمای پخت آنها در کوره بستگی دارد. آجرهایی که به مرکز آتش نزدیکترند، رنگ تیرهتر و آجرهای دورتر، رنگ روشنتری پیدا میکنند. حتی بعضی از نمونههای این آجر دارای ترکیب رنگ سایه روشن هستند.برای مقاومت در برابر زلزله، آجر بهمنی بهتر است یا قزاقی؟
آیا میتوان از آجر بهمنی برای نمای ساختمان استفاده کرد؟
از نظر اقتصادی و قیمت، کدام آجر مقرونبهصرفهتر است؟
چرا آجرهای قزاقی تنوع رنگی دارند در حالی که رنگ مصنوعی به آنها زده نمیشود؟
بدون دیدگاه